Problem z załadowaniem strony? Kliknij tutaj

Szczegóły projektu

Generał Maczek 1:1 – historia obok nas

Lokalizacja projektu

Teren w sąsiedztwie budynku RCKP, w nawiązaniu do prawdopodobnego miejsca zgłoszenia się Stanisława Maczka do Wojska Polskiego.

Opis projektu

Projekt zakłada wykonanie i ustawienie w przestrzeni publicznej Krosna rzeźby ulicznej przedstawiającej gen. Stanisława Maczka w skali 1:1. Byłaby to pierwsza rzeźba planowanego miejskiego szlaku postaci związanych z Krosnem, tworzącego w kolejnych latach spójną i atrakcyjną przestrzeń historyczno-kulturalną. Realizacja miałaby charakter współczesnego elementu małej architektury miejskiej, dostępnego dla mieszkańców, harmonijnie wpisanego w otoczenie i zachęcającego do bezpośredniej interakcji. Rzeźba wzbogaciłaby estetykę przestrzeni publicznej, tworząc miejsce rozpoznawalne, atrakcyjne i przyjazne zarówno mieszkańcom, jak i odwiedzającym miasto.

Podobne realizacje z powodzeniem funkcjonują w wielu polskich miastach, stając się ich charakterystycznymi symbolami oraz ważnymi elementami przestrzeni publicznej. Przykładem są rzeźba Tadeusza Nalepy w Rzeszowie, rzeźba Zdzisława Beksińskiego w Sanoku czy ławeczki Jana Karskiego np. w Warszawie i Kielcach. Tego typu realizacje nie tylko przypominają o wybitnych postaciach, ale przede wszystkim ożywiają miejską przestrzeń, budują lokalną tożsamość i stają się miejscami chętnie odwiedzanymi oraz fotografowanymi.

Współczesne rzeźby uliczne w naturalnej skali pełnią funkcję nie tylko artystyczną, ale również społeczną i urbanistyczną. Ożywiają place, skwery i deptaki, nadając im indywidualny charakter oraz zachęcając mieszkańców i turystów do zatrzymania się, odpoczynku i interakcji. Dzięki swojej dostępności stają się naturalnymi elementami miejskiego krajobrazu, podnosząc atrakcyjność przestrzeni publicznej.

Takie realizacje bardzo dobrze funkcjonują również w mediach społecznościowych. Możliwość wykonania wspólnego zdjęcia z realistyczną postacią sprawia, że fotografie są chętnie publikowane na Instagramie, Facebooku czy TikToku. W efekcie rzeźba staje się skutecznym narzędziem promocji miasta, a każda udostępniona fotografia pokazuje Krosno jako miejsce nowoczesne, estetyczne i przyjazne mieszkańcom.

Projekt stanowi początek długofalowej koncepcji tworzenia miejskiego szlaku rzeźb przedstawiających osoby związane z Krosnem. W kolejnych latach, w różnych częściach miasta, mogłyby powstawać następne rzeźby upamiętniające wybitnych mieszkańców, twórców, społeczników, przedsiębiorców, sportowców czy osoby szczególnie zasłużone dla rozwoju Krosna. Stopniowe tworzenie takiego szlaku pozwoliłoby wzbogacać przestrzeń publiczną o kolejne atrakcyjne elementy małej architektury, zachęcać mieszkańców i turystów do odwiedzania różnych części miasta oraz budować rozpoznawalną markę Krosna. Rzeźba gen. Stanisława Maczka byłaby pierwszym elementem, początkiem projektu, który z czasem mógłby stać się jedną z charakterystycznych cech Krosna. Miejski szlak rzeźb mógłby stać się rozpoznawalną atrakcją turystyczną i ważnym elementem tożsamości miasta, łącząc walory estetyczne, edukacyjne i społeczne oraz zachęcając mieszkańców do częstszego korzystania z miejskich ulic, placów i skwerów.

Uzasadnienie projektu

Krosno zajmuje ważne miejsce w historii służby wojskowej generała Stanisława Maczka. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Maczek zgłosił się w Krośnie do Wojska Polskiego i objął dowodzenie kompanią krośnieńską. Był to początek jego służby w Wojsku Polskim, z którym związał całą swoją legendarną karierę wojskową.

Generał Maczek stał się symbolem nowoczesnego dowodzenia, odwagi i odpowiedzialności za żołnierzy i cywilów. Dowodzone przez niego jednostki zapisały się chlubnie w historii II wojny światowej, a sam generał pozostaje jedną z najbardziej szanowanych postaci polskiej historii wojskowości.

Upamiętnienie generała Maczka w Krośnie byłoby podkreśleniem lokalnego wkładu w historię niepodległej Polski oraz przypomnieniem, że miasto odegrało istotną rolę w początkach jego służby w Wojsku Polskim. Rzeźba uliczna w skali 1:1 może stać się rozpoznawalnym symbolem miasta, miejscem spotkań mieszkańców oraz atrakcyjnym elementem przestrzeni publicznej.

Projekt może stać się elementem promocji Krosna w skali ogólnopolskiej i międzynarodowej. Postać generała Maczka jest rozpoznawalna i ceniona nie tylko w Polsce, ale także w krajach Europy Zachodniej, szczególnie tam, gdzie walczyli żołnierze 1 Dywizji Pancernej. Dzięki temu rzeźba uliczna w nowoczesnej, dostępnej formule może stać się charakterystycznym punktem miasta i atrakcją turystyczną odwiedzaną zarówno przez mieszkańców, jak i turystów zainteresowanych historią Polski i II wojny światowej.

Projekt stwarza również możliwość rozwijania współpracy partnerskiej z miastami związanymi z życiem i szlakiem bojowym generała Maczka oraz żołnierzy dowodzonych przez niego jednostek. Może to być pretekst do organizowania wspólnych wydarzeń historycznych, wymiany młodzieży, projektów edukacyjnych i działań promujących wspólne dziedzictwo historyczne. Mogłoby stać się początkiem budowania sieci współpracy z polskimi i zagranicznymi samorządami pielęgnującymi pamięć o generale i 1 Dywizji Pancernej. Takie działania wzmacniają rozpoznawalność miasta, budują jego pozytywny wizerunek oraz pokazują Krosno jako miejsce świadomie dbające o historię i nowoczesne formy jej prezentowania.

Potencjalni odbiorcy projektu

Projekt skierowany jest do wszystkich mieszkańców Krosna oraz osób odwiedzających miasto. Szczególnymi odbiorcami będą dzieci i młodzież szkolna uczestniczące w edukacji historycznej, seniorzy i środowiska patriotyczne, a także turyści zainteresowani historią Polski i postacią generała Stanisława Maczka. Dzięki otwartej formule rzeźby ulicznej projekt będzie dostępny dla każdego użytkownika przestrzeni publicznej i stanie się miejscem integracji społecznej, spotkań oraz działań edukacyjnych i kulturalnych. Projekt ma charakter międzypokoleniowy i ogólnomiejski.

Zasady dostępności projektu

Projekt będzie w pełni ogólnodostępny i bezpłatny dla wszystkich mieszkańców oraz turystów. Rzeźba zostanie umieszczona w przestrzeni publicznej dostępnej całodobowo, bez ograniczeń wstępu. Lokalizacja projektu zostanie dostosowana do potrzeb osób o ograniczonej mobilności, w tym seniorów, osób z niepełnosprawnościami oraz rodzin z dziećmi. Forma rzeźby ulicznej w skali 1:1 umożliwi bezpośredni kontakt z instalacją, wykonywanie zdjęć oraz korzystanie z niej w celach edukacyjnych i rekreacyjnych.

Projekt zakłada równy dostęp do przestrzeni i treści historycznej dla wszystkich grup społecznych i wiekowych. Dodatkowo możliwe będzie uzupełnienie instalacji o tablicę informacyjną i kod QR zawierający materiały edukacyjne dotyczące generała Stanisława Maczka i jego związków z Krosnem.

Status projektu

Odrzucony formalnie

Uzasadnienie

Pana projekt „Generał Maczek 1:1 – historia obok nas” nie może zostać zrealizowany. W trakcie weryfikacji projektu zgłoszonego do Budżetu Obywatelskiego Miasta Krosna stwierdzono brak jego zgodności z zapisami Regulaminu Budżetu Obywatelskiego. Projekt nie spełnia wymagań przewidzianych w § 2 ust. 10 pkt 1 lit. f oraz pkt 2 Regulaminu Budżetu Obywatelskiego.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2026 r., poz. 662 z późn. zm.) „do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach herbu gminy, nazw ulic i placów będących drogami publicznymi lub nazw dróg wewnętrznych w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 889), a także wznoszenia pomników.
Realizując ww. upoważnienie ustawowe Rada Miasta Krosna podjęła Uchwałę Nr LXIX/1980/24 z dnia 27 marca 2024 r. w sprawie wzniesienia pomnika i wyraziła zgodę na wzniesienie w Krośnie pomnika upamiętniającego Generała Stanisława Maczka i żołnierzy kompanii krośnieńskiej z 1918 roku, która zmieniona została Uchwałą Nr XIII/ 358 /25 z dnia 28 marca 2025 r. – w zakresie zmiany ustalonej wcześniej lokalizacji. Uchwała ta nie została finalnie zrealizowana. Zakładała ona pozyskanie środków finansowych w ramach współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej. Pozostaje jednak w obrocie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 7 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 602/06, wskazał, iż w braku definicji ustawowej, należy ustalić zakres pojęcia pomnika przy wykorzystaniu reguł znaczeniowych (semantycznych), jakie nadaje interesującemu nas pojęciu język potoczny. W tym kontekście Sąd podniósł, iż przez pomnik należy rozumieć dzieło rzeźbiarskie lub rzeźbiarsko-architektoniczne wzniesione dla upamiętnienia danej osoby lub zdarzenia historycznego, którego forma może być różna, w tym może to być np. obelisk lub głaz naturalny, o ile głazowi w wyniku działania człowieka został nadany kształt (nawet, gdyby miałyby to być wyryte liczby, litery bądź inne znaki). Podobnie nawet samo ustawienie dzieł natury na wyważonych podstawach, na stopach fundamentowych czy innego rodzaju podwyższeniach bądź umocowaniach powoduje, iż działalność człowieka, zahaczając tutaj o podstawy wiedzy z zakresu budownictwa, wkomponowując pierwotny obiekt w ustrukturyzowaną całość, tworzy pomnik. W powyższym kontekście należy zwrócić uwagę na stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 469/04, zgodnie z którym „Umieszczenie tablicy pamiątkowej na elewacji budynku nie jest tożsame z pojęciem "wzniesienia pomnika". Organ nadzoru słusznie zwraca uwagę na różnice przedmiotowe między oboma pojęciami, klasyfikujące wyłącznie "pomnik" do "budowli" w rozumieniu Prawa budowlanego. Różnic tych nie eliminuje fakt, że zarówno tablice pamiątkowe, jak i pomnik zwykle są wyrazami pamięci i kultu dla postaci czy wydarzeń historycznych, tj. że umieszczeniu tablicy i wznoszeniu pomnika przyświecać mogą takie same cele”.
Ustawa o Ochronie dziedzictwa narodowego związanego z nazwami obiektów przestrzeni publicznej oraz pomnikami wskazuje w art. 2 pkt 4, iż przez pomniki należy rozumieć także kopce, obeliski, kolumny, rzeźby, posągi, popiersia, kamienie pamiątkowe, płyty i tablice pamiątkowe znajdujące się na nieruchomości stanowiącej własność lub będącej w posiadaniu jednostki samorządu terytorialnego, związku jednostek samorządu terytorialnego lub związku metropolitalnego.
Ustawa o Zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek promocyjnych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki w art. 5a ust. 2 wskazuje, że przez pomniki rozumie się również kopce, obeliski, kolumny, rzeźby, posągi, popiersia, kamienie pamiątkowe, płyty i tablice pamiątkowe, napisy i znaki.
Pojęcie "pomnik" na gruncie art. 261 k.k. odnosi się wyłącznie do materialnego dzieła wytworzonego przez człowieka w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby, które znajduje się w miejscu publicznie (ogólnie) dostępnym. Tym samym nie obejmuje ono (co do zasady) zwierząt, pomników przyrody, pomników postaci fikcyjnych ani pomników znajdujących się w innych miejscach niż miejsca publiczne: tak: A. Błachnio, Przestępstwo znieważenia pomnika na gruncie kodeksu karnego, [w:] PS 2017/3/103/112 (Por. Mackiewicz Marta, Problemy realizacji inwestycji polegających na budowaniu pomników w przestrzeni publicznej cz. I. LEX/el. 2024).
W art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane ustawodawca zakwalifikował pomniki do budowli (obiektów budowlanych niebędących budynkami lub obiektami małej architektury). Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 4 Prawa budowlanego, jako obiekty małej architektury rozumie się niewielkie obiekty, a w szczególności: obiekty kultu religijnego, jak: kapliczki, krzyże przydrożne, figury (lit. a.), posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej (lit. b), użytkowe, służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, jak: piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki (lit. c). Do właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach wznoszenia pomników, nie zaś – obiektów małej architektury. W projekcie wskazuje się, że miałaby powstać rzeźba generała Maczka, skala 1:1, której kluczowym zadaniem byłaby promocja Gminy, m.in. z uwagi na związek generała z Krosnem, jak również stworzenie przestrzeni edukacyjno-kulturalnej. Mając jednak na uwadze ogół powyższych okoliczności skłonić należy się do przyjęcia, że dzieło rzeźbiarskie czy rzeźbiarsko – architektoniczne, które wznosi się dla upamiętnienia określonej osoby, zasłużonej w tym konkretnym przypadku historycznie należy zakwalifikować jako pomnik, który wymaga podjęcia stosownej uchwały przez radę gminy. Związek generała Maczka z Krosnem ma niewątpliwie walor nie tylko edukacyjny, ale też promocyjny czy kulturalny; nie budzi jednak wątpliwości, że głównym założeniem posadowienia takiej rzeźby byłoby uczczenie postaci generała, jak również oddanie mu szacunku i swoistego hołdu. Skala 1:1 jasno obrazuje, że byłaby to rzeźba naturalnych rozmiarów, która dla bezpieczeństwa zostałaby zapewne związana w określony sposób z gruntem, być może na jakimś podeście. Dlatego też należy stwierdzić, że jej wzniesienie wymagałoby uzyskania uprzedniej zgody Rady Miasta, również z uwagi na to, że proponowana lokalizacja nie jest zgodna z pozostającą w obrocie i niezrealizowaną uchwałą z 2024 r., z uwzględnieniem jej zmiany z 2025 roku.
Mając na uwadze powyższe, projekt zostaje odrzucony i nie zostanie dopuszczony do głosowania w ramach Budżetu Obywatelskiego Miasta Krosna.